Program gospodarczy Konfederacji: kto zyska, a kto straci na zmianach?

Program gospodarczy Konfederacji budzi zainteresowanie zarówno obietnicami niższych podatków i ograniczenia biurokracji, jak i pytaniami o koszty proponowanych zmian. W artykule analizuję, które grupy mogą skorzystać na tych rozwiązaniach, a dla kogo mogą one oznaczać nowe obciążenia lub mniejsze wsparcie. Przyglądam się także możliwym skutkom programu dla przedsiębiorców, pracowników i finansów publicznych.

Obniżka podatków nie przyniosłaby każdemu takiego samego zysku — jego wysokość zależałaby od dochodów, źródła utrzymania i zniesionych danin. Konfederacja proponowała m.in. kwotę wolną równą 12-krotności płacy minimalnej, liniowy PIT w wysokości 12 proc. od nadwyżki ponad tę kwotę, likwidację drugiego progu podatkowego oraz rozszerzenie ulgi dla młodych na osoby prowadzące działalność gospodarczą. Zwolnienie lokat i obligacji z 19-procentowego podatku Belki zwiększyłoby zyski z oszczędności: przy oprocentowaniu 6 proc. lokata dawałaby dziś około 4,9 proc. po opodatkowaniu.

Plan zakładał też zniesienie 15 danin i opłat, m.in. podatku od spadków, podatku od psa, opłaty targowej oraz opłat doliczanych do rachunków za prąd, paliwo, wodę i elektronikę. Najwięcej zyskaliby właściciele firm, osoby o wysokich dochodach i oszczędzający, a także kierowcy oraz gospodarstwa płacące wysokie rachunki za energię. Część wpływów, na przykład z podatku od czynności cywilnoprawnych, trafia jednak do samorządów. Dlatego niższe rachunki mieszkańców mogłyby utrudnić finansowanie lokalnych usług, gdyby samorządy nie dostały innych źródeł dochodów.

Blisko 2 tys. zł miesięcznie zysku dla najbogatszych, ale straty dla połowy gospodarstw

Wyliczenia Centrum Analiz Ekonomicznych CenEA dotyczące propozycji wyborczych z 2026 roku wskazywały, że sam pakiet zmian podatkowych Konfederacji zmniejszyłby dochody finansów publicznych o około 55,7 mld zł rocznie. Jak już dotykamy tego tematu, sprawdź, co ujawniły audyty ministerstw. Po uwzględnieniu świadczeń i składek zdrowotnych łączny koszt wyniósłby 39,9 mld zł rocznie. Średnie gospodarstwo z najwyższego decyla dochodowego zyskałoby na samych zmianach podatkowych blisko 2 tys. zł miesięcznie. Dla porównania, propozycja Lewicy oznaczałaby dla gospodarstw z tego decyla stratę prawie 500 zł miesięcznie.

Niższe daniny nie przyniosłyby korzyści wszystkim: straciłaby około połowa gospodarstw. Najuboższe 10 proc. mogłoby utracić niemal 20 proc. dochodów, m.in. z powodu cofnięcia 13. i 14. emerytury oraz rezygnacji z waloryzacji świadczenia 500 plus. Konfederacja proponowała też dobrowolny ZUS dla przedsiębiorców — początkowo mikrofirm, później małych i średnich firm, a od trzeciego roku wszystkich przedsiębiorstw — oraz obniżenie składki zdrowotnej z 9 do 7 proc. Zmiany te odciążyłyby część przedsiębiorców, ale rodziłyby pytania o wysokość przyszłych emerytur, dostęp do ochrony zdrowia i finansowanie szkół, szpitali oraz usług samorządowych.

Dobrowolny ZUS dla przedsiębiorców: ulga dziś, ryzyko dla emerytur jutro

Dobrowolny ZUS mógłby zostawić przedsiębiorcom więcej pieniędzy na sprzęt, zatrudnienie lub słabszy sezon. Jedna z propozycji zakłada stopniowe objęcie ulgą mikroprzedsiębiorców, małych i średnich firm, a następnie wszystkich prowadzących działalność. Jednak mniejsze składki nie eliminują potrzeby oszczędzania na przyszłość.

Przyszła emerytura zależy między innymi od zgromadzonych składek i okresu ich opłacania. Przerwa we wpłatach może więc zmniejszyć kapitał emerytalny i świadczenie. Szczególnie ryzykują osoby, które odkładają oszczędzanie na później lub zakładają, że ich dochody pozostaną stabilne. Uważam, że swobodzie wyboru powinna towarzyszyć jasna informacja o jego długofalowych skutkach.

Oszczędność na składkach dziś może oznaczać skromniejszą emeryturę jutro

Przed podjęciem decyzji o rezygnacji ze składek warto wziąć pod uwagę kilka kwestii:

• zgromadzony kapitał emerytalny i przewidywaną wysokość przyszłego świadczenia,
• wpływ niższych wpłat na finansowanie emerytur i budżet państwa,
• zakres ochrony w razie choroby, wypadku lub niezdolności do pracy,
• sposób wykorzystania zaoszczędzonych pieniędzy oraz plan prywatnego oszczędzania.

Dobrowolność składek wpłynęłaby również na finansowanie emerytur. Obecne wpłaty pomagają wypłacać świadczenia emerytom, dlatego ich spadek zwiększyłby presję na budżet państwa. Starzenie się społeczeństwa i mniejsza liczba osób wchodzących na rynek pracy mogłyby pogłębić tę lukę. Przedsiębiorca powinien też sprawdzić, czy rezygnacja z ubezpieczeń społecznych ograniczy jego ochronę w razie choroby, wypadku lub niezdolności do pracy.

Ulga może poprawić płynność firmy, jeśli przedsiębiorca przeznaczy zaoszczędzone pieniądze na konkretny cel. Warto obliczyć miesięczną kwotę, ustalić stałą sumę na prywatne oszczędności i porównać dostępne formy zabezpieczenia emerytalnego. Dobrowolny ZUS daje większą kontrolę nad finansami dziś, ale przenosi na przedsiębiorcę więcej decyzji i ryzyka. Bez planu niższe obciążenia mogą oznaczać skromniejszą emeryturę.

Cięcia świadczeń i koniec waloryzacji 500 plus: rachunek dla rodzin i seniorów

Cięcia świadczeń i brak waloryzacji pomocy na dzieci zmniejszałyby siłę nabywczą rodzin, zwłaszcza gdy rosną ceny żywności, energii i usług. Rodzina z dwojgiem dzieci odczułaby zamrożenie świadczeń podwójnie, a seniorzy straciliby część dochodów, gdyby równocześnie zniknęły dodatkowe emerytury.

CenEA oszacowała skutki propozycji wyborczych, uwzględniając podatki, składki i świadczenia. Za punkt odniesienia przyjęła system z lipca 2023 roku i uznała podwyżkę świadczenia wychowawczego z 500 do 800 zł za już wprowadzoną. Wyniki zależą więc od tych założeń i nie stanowią gotowego wyliczenia dla każdego gospodarstwa.

Według analizy pakiet Konfederacji oznaczałby likwidację trzynastej i czternastej emerytury oraz brak waloryzacji świadczenia na dzieci. Najbiedniejsze 10 proc. gospodarstw mogłoby stracić prawie jedną piątą dochodów, a na zmianach traciłaby mniej więcej połowa społeczeństwa. Tymczasem najlepiej zarabiające 10 proc. zyskiwałoby średnio niemal 10 proc., czyli ponad 2 tys. zł miesięcznie, dzięki zmianom podatkowym i składkowym.

Mniej wsparcia, więcej niepewności: kto zapłaci za reformy?

Różnice wynikałyby z połączenia cięć świadczeń z dużymi ulgami podatkowymi. Konfederacja proponowała m.in. liniowy PIT w wysokości 12 proc. Jak już zahaczamy o ten temat, sprawdź, czy kredyt 2 proc. pomaga kupującym czy podbija ceny. powyżej kwoty wolnej równej dwunastokrotności płacy minimalnej, likwidację drugiego progu oraz obniżenie składki zdrowotnej z 9 do 7 proc. Zmiany podatkowe zmniejszyłyby dochody publiczne o 55,7 mld zł rocznie, a pakiet świadczeniowy przyniósłby 45,9 mld zł oszczędności. Po uwzględnieniu zmian składkowych cały pakiet kosztowałby 39,9 mld zł rocznie.

Dla porównania CenEA oszacowała roczny koszt pakietu podatkowo-świadczeniowego Koalicji Obywatelskiej na 55,4 mld zł, a Nowej Lewicy na 33,9 mld zł. Według analizy propozycje KO poprawiałyby sytuację wszystkich grup dochodowych, natomiast rozwiązania Lewicy wspierałyby głównie mniej zamożnych i obciążały najbogatszych. Te liczby warto oceniać także pod kątem tego, ile rodzinom zostaje na codzienne wydatki po opłaceniu rachunków.

Znaczenie ma również to, jak zastąpić publiczne finansowanie usług. Program Konfederacji obejmował dobrowolny ZUS, bon zdrowotny i bon opiekuńczo-edukacyjny oraz likwidację kilkunastu podatków i opłat. Niższe daniny zwiększyłyby dochody części osób, ale ograniczyłyby wpływy do budżetu i samorządów, wywierając presję na szkoły, ochronę zdrowia i system emerytalny. Dlatego rodziny i seniorzy muszą brać pod uwagę nie tylko wysokość podatków, lecz także stabilność wsparcia po reformach.

Bon zdrowotny zamiast NFZ: czy prywatna opieka zastąpi publiczny system?

Bon zdrowotny miałby zastąpić finansowanie świadczeń przez NFZ i zmienić pacjenta z petenta w klienta: pieniądze trafiałyby za nim do wybranej placówki publicznej lub prywatnej. Zwolennicy liczą, że konkurencja skróci kolejki, poprawi obsługę i zwiększy wybór. Proponują też obniżenie składki zdrowotnej z 9 do 7 proc. i zastąpienie jej bonem. Kluczowe pozostaje jednak pytanie, czy jego wartość wystarczy na potrzebne leczenie.

Prywatne placówki sprawnie oferują konsultacje, badania i zabiegi, jeśli mają fundusze oraz wolne terminy. Trudniej zapewnić kosztowne leczenie chorób przewlekłych, ratownictwo i opiekę nad osobami starszymi, bo usługi te nie zawsze przynoszą zysk. Przy bonie o jednakowej wartości osoby wymagające intensywniejszego leczenia mogłyby szybko wyczerpać środki. Ponadto wybór większej liczby placówek nie zwiększy liczby lekarzy, pielęgniarek ani łóżek szpitalnych.

Bez wspólnych zasad bon może zwiększyć ryzyko pacjentów

Przed wprowadzeniem bonu trzeba ustalić, kto dopłaci do leczenia przekraczającego jego wartość, jak zapewnić dostęp mieszkańcom małych miejscowości i kto pokryje koszty nagłych przypadków. System musi też chronić osoby bez pracy oraz pacjentów, którzy nie potrafią samodzielnie porównywać ofert. Publiczna opieka ma wady, ale rozkłada ryzyko zdrowotne na całą populację. Prywatne ubezpieczenia mogą natomiast różnicować warunki według wieku, chorób i ceny polisy. Dlatego bez wspólnych standardów i nadzoru placówki mogą wybierać najbardziej opłacalnych pacjentów, a formalny wybór nie zapewni każdemu równego dostępu.

Prywatne placówki powinny uzupełniać publiczną ochronę zdrowia, a nie zastępować ją z dnia na dzień. Bon mógłby finansować wybrane usługi, jeśli jego wartość odpowiadałaby ich rzeczywistym kosztom, a podstawowe leczenie pozostałoby dostępne dla wszystkich. Sama zmiana modelu finansowania nie skróci kolejek: potrzebne są kadry, sprawne zarządzanie i przejrzyste rozliczenia. Dopiero wtedy konkurencja może przynieść korzyści pacjentom, zamiast obciążać ich ryzykiem zachorowania w nieodpowiednim momencie.

Źródła:

1. https://oko.press/programy-wyborcze-konfederacja-chce-zabrac-ubogim-i-dac-bogatym
2. https://www.infakt.pl/blog/wybory-2023-konfederacja/