PiS i Konfederacja: źródła sporu, stawka i podziały na prawicy

Kiedy Jarosław Kaczyński skrytykował gospodarcze propozycje Sławomira Mentzena, spór między PiS a Konfederacją wykroczył poza polityczne uszczypliwości. Prezes PiS ostrzegł, że pomysły lidera Konfederacji mogą pogłębić nierówności społeczne, a jego współpracownicy porównali Mentzena do Leszka Balcerowicza z lat 90. Widzę w tym przede wszystkim starcie dwóch wizji państwa: PiS stawia na redystrybucję i solidarność, natomiast Konfederacja mocniej akcentuje wolność jednostki, niższe obciążenia i ograniczenie roli państwa.

PiS przekonuje również wyborców Konfederacji, że Mentzen nie wyklucza współpracy z Donaldem Tuskiem. Konfederaci odpowiadają, że Kaczyński chce osłabić prawicową konkurencję, a jego ataki mogą utrudnić przyszłe porozumienie. Stawka jest wysoka, ponieważ sondaże wskazują, że Konfederacja zajmuje trzecie miejsce, a bez jej poparcia ani PiS, ani Koalicja Obywatelska mogą nie zdobyć większości. Moim zdaniem ostre słowa nie przekreślają koalicji, ale zapowiadają walkę o to, kto po wyborach ustali jej warunki.

SAFE dzieli prawicowych wyborców i podnosi stawkę politycznego sporu

Podziały widać także w podejściu do Unii Europejskiej i bezpieczeństwa. W przytoczonym badaniu CBOS program SAFE popierało 52 proc. Polaków, ale tylko 16 proc. wyborców PiS i 28 proc. sympatyków Konfederacji. Wyniki pokazują, że część prawicowego elektoratu nie podziela stanowiska swoich partii. PiS od lat buduje wizerunek ugrupowania stawiającego na silną armię, zakupy sprzętu w USA i Korei Południowej oraz ochronę granicy. Dlatego sprzeciw wobec unijnego finansowania zbrojeń może politycznie dużo go kosztować.

Konfederacja zapowiada, że nie utworzy wspólnej listy wyborczej z PiS i w 2027 roku wystartuje pod własnym szyldem. Jej politycy zarzucają partii Kaczyńskiego brak wiarygodności i naśladowanie konfederackiej retoryki, a zarazem dopuszczają rozmowy o współpracy w konkretnych sprawach. Nie widzę więc w tym konflikcie zwykłej kłótni o chwilowe emocje. Chodzi o gospodarczy kierunek prawicy, wpływ na przyszły rząd oraz wybór między wspólnotowym wyrównywaniem szans a swobodą działania jednostki.

Obszar	Dane i szczegóły	Znaczenie dla sporu PiS–Konfederacja
Rywalizacja o przywództwo na prawicy	W przytoczonych materiałach Konfederacja jest opisywana jako trzecia siła polityczna. Krzysztof Bosak mówił, że rozpad PiS mógłby otworzyć Konfederacji drogę do pozycji numer 1 na prawicy, ale zaznaczał, że taki scenariusz nie jest przesądzony.	Obie partie rywalizują o wyborców, wpływ na agendę opozycji i pozycję negocjacyjną przed kolejnymi wyborami.
Poparcie dla SAFE wśród Polaków	Według badania CBOS z początku marca 52% respondentów popierało przyjęcie programu SAFE.	Spór o program dotyczy nie tylko relacji z Unią Europejską, lecz także wiarygodności partii w sprawach obronności i finansowania armii.
SAFE a prawicowy elektorat	Program popierało 29% respondentów deklarujących prawicowe poglądy. Wśród wyborców PiS poparcie wynosiło 16%, a wśród sympatyków Konfederacji — 28%.	Sprzeciw liderów obu ugrupowań nie pokrywa się z opinią wszystkich ich wyborców; różnica między elektoratami PiS i Konfederacji wynosiła 12 pkt proc.
SAFE w elektoratach partii rządzących	Poparcie dla SAFE wynosiło 88% wśród wyborców Polski 2050 i PSL, 91% wśród wyborców Nowej Lewicy oraz 94% wśród wyborców Koalicji Obywatelskiej.	Tak wysokie wyniki mogą ułatwiać rządzącym przedstawianie SAFE jako testu poparcia dla wzmacniania obronności.
Programowe źródło konfliktu gospodarczego	Jarosław Kaczyński krytykował propozycje gospodarcze Sławomira Mentzena, wskazując na ryzyko pogłębienia nierówności społecznych. Politycy PiS porównywali lidera Konfederacji do Leszka Balcerowicza z lat 90.	Spór odsłania różnicę między akcentem PiS na solidarność społeczną a wolnorynkowym i indywidualistycznym przekazem Konfederacji.
Wspólne punkty programowe	W przytoczonych komentarzach jako obszary zbieżności wymieniono asertywność wobec instytucji i państw zewnętrznych oraz krytyczny stosunek do części trendów kulturowych i migracyjnych.	Zbieżności mogą ułatwiać porozumienie w wybranych sprawach, ale nie usuwają różnic w polityce gospodarczej, społecznej i europejskiej.
Spór o zdolność koalicyjną	PiS zarzucał liderom Konfederacji, że nie wykluczają współpracy z Donaldem Tuskiem. Konfederacja odpowiadała, że ataki PiS mają osłabić konkurencję i pogłębiają problemy z przyszłym budowaniem większości.	Publiczne starcia mogą podnosić koszt negocjacji, choć same w sobie nie przesądzają o braku koalicji.
Koalicja po wyborach	W jednym z przytoczonych komentarzy wskazano, że o współpracy zdecyduje rachunek politycznych korzyści, a nie osobiste sympatie ani ostre wypowiedzi. Możliwe momenty eskalacji sporu to okres przedwyborczy, kampania lub czas po wyborach.	Kluczowe będą m.in. liczba mandatów, podział stanowisk, wpływ na program rządu oraz to, która partia będzie dominującym partnerem.
Wspólna lista do Sejmu	Anna Bryłka deklarowała, że Konfederacja zamierza startować w wyborach parlamentarnych z własnego komitetu i wyklucza wspólną listę z PiS na obecnym etapie.	Samodzielny start pozwala Konfederacji podkreślać odrębność i walczyć o pozycję negocjacyjną, ale zwiększa znaczenie wyniku każdego ugrupowania z osobna.
Możliwe porozumienie senackie	Bryłka oceniła, że współpraca lokalna i regionalna może być bardziej prawdopodobna niż porozumienie centralne. Wskazywała też, że pakt bez udziału wszystkich ugrupowań prawicy nie miałby — jej zdaniem — sensu.	Współpraca może być selektywna: łatwiejsza w konkretnych okręgach niż w postaci wspólnego komitetu ogólnopolskiego.
Próby przejęcia wyborców	PiS krytykował propozycje Konfederacji i jej liderów, a przedstawiciele Konfederacji zarzucali PiS próbę naśladowania ich przekazu. Bryłka mówiła, że PiS ma problem z tożsamością i „zerową wiarygodność” w udawaniu Konfederacji.	Spór dotyczy tego, która partia wiarygodniej reprezentuje wyborców prawicowych i wolnorynkowych.
Przykłady napięć między politykami	W materiałach wymieniono m.in. starcia Mateusza Morawieckiego ze Sławomirem Mentzenem, Patryka Jakiego z Ewą Zajączkowską-Hernik oraz różnice zdań Przemysława Czarnka i Krzysztofa Bosaka o przyszłej koalicji.	Konflikt ma wymiar programowy, ale jest też podsycany przez publiczną rywalizację liderów i polityków obu ugrupowań.
Kontekst wyborczy z 2019 roku	Polityk Konfederacji Michał Nieznański przypominał, że PiS próbował w 2019 roku osłabić jego ugrupowanie; Konfederacja ostatecznie weszła do Sejmu.	To doświadczenie wzmacnia przekonanie Konfederacji, że ataki PiS mogą być elementem walki o elektorat, a nie zapowiedzią trwałego zerwania.
Kontekst wyborów z 15 października 2023 roku	W przytoczonym komentarzu przypomniano, że atak PiS na Konfederację i rodzinę Banasiów w końcowych godzinach kampanii nie przyniósł — według autora — wyraźnej korzyści PiS, a mógł pomóc Donaldowi Tuskowi.	Przykład jest przywoływany jako ostrzeżenie przed eskalacją konfliktu z potencjalnym partnerem po prawej stronie.
Argumenty dotyczące bezpieczeństwa	W sporze o SAFE PiS krytykował unijny mechanizm, m.in. wskazując na ryzyko uzależnienia od UE i osłabienia roli Stanów Zjednoczonych. W materiałach przypomniano zarazem, że PiS wcześniej akcentował zakupy uzbrojenia oraz wzmacnianie granicy i Wojska Obrony Terytorialnej.	Konflikt dotyczy zarówno źródeł finansowania obronności, jak i tego, kto ma wiarygodność w prowadzeniu polityki bezpieczeństwa.
Stawka polityczna sporu	W przytoczonych analizach wskazano pytania o to, kto będzie „psem”, a kto „ogonem” w ewentualnej koalicji, kto nada ton opozycji i kto będzie wyznaczał warunki współpracy.	Wynik rywalizacji może przełożyć się na wpływ na program, obsadę stanowisk i kierunek polityki gospodarczej oraz bezpieczeństwa.

Walka o przywództwo na prawicy: kto zdobędzie wyborców i wpływy?

Na prawicy trwa walka nie tylko o sondażowe punkty, lecz także o to, kto będzie rozdawał karty po kolejnych wyborach. PiS i Konfederacja konkurują o część tych samych wyborców oraz popierają niektóre podobne postulaty, ale różnią się wizją państwa i gospodarki. Jarosław Kaczyński krytykuje propozycje Sławomira Mentzena, a politycy PiS ostrzegają, że Konfederacja mogłaby pogłębić nierówności i nie wykluczają jej współpracy z Donaldem Tuskiem. Konfederaci odpowiadają, że PiS próbuje w ten sposób osłabić konkurencję. W tle pozostaje prosty rachunek: jeśli żadne ugrupowanie nie zdobędzie samodzielnej większości, o kształcie rządu zdecyduje to, bez kogo nie da się go utworzyć.

Dziś Konfederacja to poważny gracz, a nie dodatek do większej partii. Krzysztof Bosak przekonuje, że ugrupowanie jest gotowe rywalizować w każdej konfiguracji. Jego zdaniem ewentualny rozpad PiS otworzyłby Konfederacji drogę do pozycji numer jeden na prawicy. Taki scenariusz pozostaje jednak niepewny. Konflikt wokół stowarzyszenia Mateusza Morawieckiego „Rozwój Plus” pokazał, jak mocno różnią się pomysły na przyszłość PiS. Według doniesień około 130 parlamentarzystów zadeklarowało wystąpienie ze stowarzyszeń, a 45 polityków podpisało list poparcia dla Morawieckiego. Dla mnie to sygnał, że wyborcy oceniają program, ale zwracają też uwagę na zdolność partii do zachowania jedności.

Podatki, SAFE i zaufanie zdecydują o sile prawicy

Różnice między ugrupowaniami widać również w konkretnych sprawach. PiS od lat opowiada się za silniejszym państwem i rozbudowaną polityką społeczną, natomiast Konfederacja akcentuje niższe podatki, swobodę gospodarczą oraz ograniczenie regulacji. Spór dotyczy także unijnego programu SAFE. Według przytoczonego badania CBOS popiera go 29 proc. osób o prawicowych poglądach, w tym 28 proc. wyborców Konfederacji. Wyniki pokazują, że partyjna krytyka nie zawsze przekonuje własny elektorat. Ponadto w sprawach europejskich i bezpieczeństwa wyborcy mogą oczekiwać konkretnych rozwiązań, a nie samych ostrych haseł.

Na liście znajdują się najważniejsze czynniki, które mogą zdecydować o sile ugrupowań na prawicy:

• poparcie młodszych wyborców,
• zdolność przekonywania osób rozczarowanych PiS-em,
• umiejętność zawierania porozumień bez utraty własnej tożsamości.

Moim zdaniem o przywództwie na prawicy zdecydują trzy czynniki: poparcie młodszych wyborców, zdolność przekonywania osób rozczarowanych PiS-em oraz umiejętność zawierania porozumień bez utraty własnej tożsamości. Anna Bryłka uważa, że PiS stracił hegemonię. Konfederacja nie chce wspólnej listy sejmowej i planuje wystartować pod własnym szyldem, choć lokalna współpraca lub porozumienie w wyborach do Senatu mogą okazać się łatwiejsze niż wspólny projekt krajowy. Jeśli PiS przejmie język Konfederacji, może wzmocnić oryginał. Z kolei Konfederacja napotka granice wzrostu, jeśli nie przekona wyborców, że potrafi przełożyć postulaty na rządzenie. Ostatecznie zwycięży ten, kto zdobędzie zaufanie i zamieni je w realny wpływ.

Koalicja po wyborach pod znakiem zapytania: zdecydują interesy, nie emocje

Po wyborach często słychać apele, by politycy PiS i Konfederacji przestali się kłócić i wspólnie odsunęli Donalda Tuska od władzy. Patrzę na to spokojniej: ostre wypowiedzi nie przekreślają przyszłej współpracy, ale same jej nie zbudują. Zdecydują o niej liczba mandatów, podział stanowisk i zgodność w kluczowych sprawach. Jeśli PiS nie zdobędzie większości bez głosów Konfederacji, obie partie będą musiały rozmawiać — nawet jeśli wcześniej Jarosław Kaczyński i Sławomir Mentzen wymienią kolejne uszczypliwości.

Na razie jednak obie strony walczą o wpływy na prawicy. A skoro o tym mowa, sprawdź, czym różni się lewica od prawicy. Kaczyński krytykuje gospodarcze propozycje Mentzena, a politycy Konfederacji zarzucają PiS, że próbuje osłabić konkurenta i nie pogodził się z końcem samodzielnych rządów. Różnice dotyczą konkretnych kwestii: PiS stawia na programy państwowe i redystrybucję, natomiast Konfederacja postuluje niższe podatki i ograniczenie roli państwa. Łatwiej o porozumienie w sprawach migracji czy asertywnej polityki wobec Unii Europejskiej, ale spór o gospodarkę może powrócić przy każdym projekcie ustawy.

Mandaty i program przesądzą, czy partie znajdą wspólny język

Sondaże wskazują Konfederację jako trzecią siłę, a ona sama chce być partnerem, nie dodatkiem do większego ugrupowania. Krzysztof Bosak mówił, że rozpad PiS mógłby otworzyć jego partii drogę do przywództwa na prawicy. Z kolei Anna Bryłka podkreślała, że Konfederacja wystartuje w kolejnych wyborach z własnego komitetu. PiS musi zaś rozwiązać wewnętrzne spory, między innymi ten wokół stowarzyszenia Mateusza Morawieckiego „Rozwój Plus”. Dlatego dzisiejsze deklaracje nie oznaczają jeszcze gotowego planu koalicyjnego: przed wyborami każda partia chce pokazać siłę i zachować jak najwięcej pola do negocjacji.

Moim zdaniem emocje będą głośne, lecz przy stole negocjacyjnym szybko ustąpią miejsca liczbom: liczbie mandatów, wspólnym punktom programu i cenie poparcia partnera. Jeżeli interesuje cię więcej, sprawdź, czy niższe podatki obniżą inflację. Partie mogą porozumieć się w konkretnych sprawach, na przykład zawrzeć pakt senacki bez wspólnej listy do Sejmu; mogą też długo rozmawiać bez rezultatu. Dobra chemia nie wystarczy do współpracy, ale zła atmosfera nie musi jej przekreślać. Jeśli obu partiom bardziej opłaci się wspólne rządzenie niż działanie osobno, znajdą sposób na porozumienie. Jeśli ich interesy się rozejdą, żadna deklaracja o jedności prawicy tego nie zmieni.

SAFE dzieli prawicowy elektorat i wystawia na próbę wiarygodność opozycji

SAFE stał się dla mnie czymś więcej niż sporem o unijny program finansowania zbrojeń. To test, czy prawica potrafi rozmawiać o bezpieczeństwie bez odruchowego odrzucania każdej propozycji rządu. W badaniu CBOS z początku marca program popierało 52 proc. Jeżeli lubisz tę tematykę, sprawdź, czy kredyt 2 proc. pomaga kupującym czy podbija ceny. Polaków, ale tylko 29 proc. osób o prawicowych poglądach. Różnice widać także wśród wyborców poszczególnych partii: SAFE pozytywnie oceniało 16 proc. sympatyków PiS i 28 proc. wyborców Konfederacji. Zatem sprzeciw liderów nie przekonuje całego ich zaplecza.

Najważniejsze informacje o poparciu dla SAFE przedstawiają się następująco:

• Program popierało 52 proc. Polaków.
• Wśród osób o prawicowych poglądach poparcie wynosiło 29 proc.
• SAFE pozytywnie oceniało 16 proc. sympatyków PiS i 28 proc. wyborców Konfederacji.

Rozumiem obawy dotyczące wspólnego unijnego długu, warunków finansowania i wpływu programu na zakupy dla wojska. Jednak samo europejskie źródło pieniędzy nie przekreśla sensu inwestycji w obronność. PiS przez lata budował wiarygodność w tej dziedzinie: wspierał Straż Graniczną, rozwijał Wojska Obrony Terytorialnej oraz kupował sprzęt w Stanach Zjednoczonych i Korei Południowej. Dlatego partia powinna szczególnie przekonująco wyjaśnić swój obecny sprzeciw wobec SAFE. Samo ostrzeżenie, że program zagraża sojuszowi z USA, może nie wystarczyć — zwłaszcza że Donald Trump apeluje, by Europa więcej inwestowała we własną obronę.

Prawica traci wspólny język, a wyborcy stawiają na bezpieczeństwo

Widzę tu powtórkę debaty o Funduszu Odbudowy i KPO. W 2021 roku Platforma Obywatelska zapowiadała głos przeciw, bo obawiała się, że PiS źle wykorzysta pieniądze. Ostatecznie presja społeczna skłoniła ją do wstrzymania się od głosu. Dziś opozycja znów mierzy się z niewygodnym pytaniem: skoro wielu Polaków uważa, że warto korzystać ze środków unijnych, dlaczego fundusze na bezpieczeństwo miałyby stanowić wyjątek? SAFE popiera od 88 proc. wyborców Polski 2050 i PSL do 94 proc. sympatyków Koalicji Obywatelskiej.

Problem na prawicy pogłębia walka o przywództwo. Jarosław Kaczyński krytykuje gospodarcze propozycje Sławomira Mentzena, a Konfederacja zarzuca PiS, że zamiast współpracować, próbuje osłabić konkurenta. Partie różnią się też programowo: PiS opowiada się za silną rolą państwa i solidarnością społeczną, natomiast Konfederacja mocniej akcentuje wolność gospodarczą oraz ograniczanie regulacji. SAFE pogłębia ten podział, a jednocześnie daje rządowi okazję do przejęcia części prawicowej opowieści o obronności. Jeśli opozycja chce odzyskać wiarygodność, musi jasno przedstawić, jak i za co zamierza wzmacniać polskie wojsko.

Źródła:

1. https://polskieradio24.pl/artykul/3573098,iskrzy-miedzy-pis-a-konfederacja-prezes-nie-uczy-sie-na-bledach
2. https://wydarzenia.interia.pl/felietony/news-kaczynski-bije-sie-z-mentzenem-i-bardzo-dobrze-bo-to-nieuchr,nId,22449150
3. https://klubjagiellonski.pl/2026/03/04/konfederacja-i-pis-maja-problem-co-trzeci-prawicowiec-jest-za-safe/
4. https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2026-07-21/bosak-komentuje-rozlam-w-pis-konfederacja-moze-zostac-liderem-prawicy/
5. https://www.polsatnews.pl/wiadomosc/2026-07-16/najwieksze-zmartwienie-prezesa-pis-anna-brylka-o-sytuacji-na-prawicy/