Brexit był jednym z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii Europy, a jego skutki odczuwają zarówno mieszkańcy Wielkiej Brytanii, jak i pozostałych państw Unii Europejskiej. W artykule wyjaśniam, kiedy Wielka Brytania formalnie opuściła UE oraz jakie etapy poprzedziły tę decyzję. Przybliżam także najważniejsze daty, które pomogą uporządkować przebieg Brexitu.
Wielka Brytania opuściła Unię Europejską 31 stycznia 2020 roku o 23:00 czasu lokalnego, czyli o północy czasu środkowoeuropejskiego. Tym samym zakończył się formalnie brexit — nazwa powstała z połączenia angielskich słów „Britain” i „exit”. Kraj należał do Europejskich Wspólnot od 1 stycznia 1973 roku, przez nieco ponad 47 lat.
Do wyjścia doprowadził długi proces, w którym wielokrotnie przesuwano terminy. W referendum 23 czerwca 2016 roku za opuszczeniem UE opowiedziało się 51,89% głosujących, a frekwencja wyniosła 72,2%. Wielka Brytania uruchomiła procedurę wystąpienia na podstawie artykułu 50 Traktatu o Unii Europejskiej 29 marca 2017 roku. Planowaną datę brexitu przesuwano z marca i kwietnia 2019 roku na październik 2019, a następnie na styczeń 2020.
Nowe reguły handlu zaczęły obowiązywać po okresie przejściowym

Po formalnym wystąpieniu nie zmieniły się od razu wszystkie zasady. Od 1 lutego do 31 grudnia 2020 roku trwał okres przejściowy: Wielka Brytania nadal uczestniczyła w jednolitym rynku i unii celnej, choć nie należała już do UE. W tym czasie strony negocjowały warunki przyszłej współpracy, a 24 grudnia 2020 roku zawarły umowę o handlu i współpracy.
Nowe zasady relacji zaczęły obowiązywać 1 stycznia 2021 roku. Wprowadzono formalności celne i kontrole graniczne, a handel oraz przewóz towarów podlegały odtąd innym regułom. Warto zapamiętać dwie daty: 31 stycznia 2020 roku Wielka Brytania oficjalnie opuściła Unię, a 1 stycznia 2021 roku zakończył się okres przejściowy.
Referendum z 2016 roku: jak Brytyjczycy zdecydowali o Brexicie
Referendum z 23 czerwca 2016 roku miało rozstrzygnąć, czy Wielka Brytania pozostanie w Unii Europejskiej, do której dołączyła w 1973 roku. Premier David Cameron zapowiedział głosowanie w 2013 roku, a konserwatyści wpisali je do programu przed wyborami parlamentarnymi w 2015 roku. Kampania skupiła się na suwerenności, imigracji, gospodarce i wpływie unijnych instytucji na brytyjskie prawo. Zwolennicy wyjścia domagali się samodzielnego podejmowania decyzji, natomiast obrońcy członkostwa wskazywali na korzyści wspólnego rynku i bliskich więzi handlowych.
Do urn poszło 72,2 procent uprawnionych. Za wyjściem z UE zagłosowało 51,89 procent uczestników, a za pozostaniem — 48,11 procent. Choć wynik nie wiązał prawnie rządu, Cameron potraktował go jako mandat do rozpoczęcia procesu wyjścia i wkrótce ustąpił ze stanowiska premiera. Niewielka różnica pokazała, jak głęboko podzielony był kraj.
Wynik referendum przyniósł kilka istotnych konsekwencji dla Wielkiej Brytanii:
- David Cameron ustąpił ze stanowiska premiera.
- Wielka Brytania rozpoczęła proces opuszczania Unii Europejskiej.
- Kraj musiał wynegocjować nowe zasady współpracy z UE.
Brexit był nie tylko decyzją o opuszczeniu Unii Europejskiej, lecz także początkiem długiego procesu ustalania nowych zasad współpracy. Jego skutki odczuwalne są w handlu, polityce i codziennych relacjach Wielkiej Brytanii z europejskimi sąsiadami.
Niewielka przewaga, wielkie zmiany: droga do nowych zasad handlu
Po referendum Wielka Brytania i Unia negocjowały zasady dotyczące granic, handlu, praw obywateli i przyszłych relacji. Kraj formalnie opuścił wspólnotę 31 stycznia 2020 roku, a do końca roku obowiązywał okres przejściowy. W tym czasie nadal uczestniczył w jednolitym rynku i unii celnej, choć nie miał już przedstawicieli w unijnych instytucjach. Od 1 stycznia 2021 roku firmy musiały stosować nowe procedury celne i przechodzić kontrole, mimo że umowa pozwalała handlować bez ceł i limitów ilościowych.
Brexit nie zakończył sporów, lecz przeniósł je na kolejne lata. Zmienił zasady wymiany towarów, a rozwiązania dotyczące Irlandii Północnej stały się jednym z najtrudniejszych tematów negocjacji. Referendum zapisało się jako moment, w którym niewielka przewaga jednej strony wyznaczyła kierunek państwa oraz zmieniła jego relacje z sąsiadami i zasady współpracy gospodarczej.
Ciekawostka: w Szkocji i Irlandii Północnej większość głosujących opowiedziała się za pozostaniem w UE, natomiast wynik całego referendum przesądziła przewaga zwolenników Brexitu w Anglii i Walii.
Jak okres przejściowy odroczył skutki Brexitu do 2021 roku
Brexit nie zmienił od razu zasad codziennego życia ani handlu. Wielka Brytania opuściła Unię Europejską 31 stycznia 2020 roku, a dzień później rozpoczął się okres przejściowy, który trwał do 31 grudnia. Kraj nie miał już przedstawicieli w instytucjach unijnych, jednak nadal stosował większość wspólnych przepisów i uczestniczył w jednolitym rynku oraz unii celnej. Dlatego firmy i mieszkańcy odczuli praktyczne skutki „rozwodu” dopiero później.
Okres przejściowy miał dać obu stronom czas na uzgodnienie zasad handlu, przekraczania granic i współpracy regulacyjnej. Rozmowy nie przyniosły szybkiego przełomu: po czterech rundach, w czerwcu 2020 roku, wciąż brakowało porozumienia, a brytyjski rząd zapowiadał, że nie poprosi o przedłużenie terminu. Ostatecznie UE i Wielka Brytania zawarły umowę 24 grudnia — zaledwie tydzień przed końcem okresu przejściowego. Pamiętam, że negocjacje sprawiały wrażenie prowadzonych do ostatniej chwili.
Brexit oznaczał nie tylko zmianę polityczną, ale też nowe obowiązki dla firm i administracji. Okres przejściowy dał czas na przygotowania, lecz nie zatrzymał nadchodzących zmian.
Kontrole, cła i nowe formalności zmieniły handel z Wielką Brytanią
Od 1 stycznia 2021 roku UE traktowała Wielką Brytanię jako państwo trzecie. Umowa o handlu i współpracy zniosła cła i limity ilościowe na towary, ale nie przywróciła wcześniejszej swobody wymiany. Firmy musiały dopełniać formalności celnych, przechodzić kontrole graniczne i spełniać wymogi dopuszczenia produktów do obrotu. Przedsiębiorstwa kupujące towary z Wielkiej Brytanii stały się importerami, a te wysyłające je na Wyspy — eksporterami.
Nowe zasady szczególnie wpłynęły na handel żywnością, zwierzętami i produktami pochodzenia zwierzęcego. Ich przywóz do UE mógł wymagać świadectw urzędowych, wcześniejszego zgłoszenia przesyłki w systemie TRACES.NT oraz wjazdu przez wyznaczone przejście graniczne z kontrolą weterynaryjną. Podobne procedury musieli uwzględnić polscy przedsiębiorcy eksportujący towary do Wielkiej Brytanii. Okres przejściowy nie zniwelował skutków Brexitu, lecz pozwolił firmom i administracji przygotować się na ich wejście w życie.
Ciekawostka: Choć umowę handlową UE–Wielka Brytania uzgodniono 24 grudnia 2020 roku, Parlament Europejski zatwierdził ją dopiero w kwietniu 2021 roku — do tego czasu obowiązywała tymczasowo.
Brexit a handel: jakie nowe kontrole i procedury objęły wymianę towarów

Lista obejmuje kluczowe procedury i kontrole w handlu między UE a Wielką Brytanią po zakończeniu okresu przejściowego 31 grudnia 2020 r.
- Ustal status przesyłki i stron transakcji. Od 1 stycznia 2021 r. firma unijna kupująca towary z Wielkiej Brytanii pełni rolę importera, a wysyłająca je na rynek brytyjski — eksportera. Wielka Brytania jest państwem trzecim, jednak Irlandia Północna podlega odrębnym zasadom.
- Przygotuj odprawę celną. Zgłoś towary zgodnie z procedurami kraju importu i skompletuj wymagane dokumenty handlowe oraz celne. Umowa o handlu i współpracy umożliwia handel bez ceł i ograniczeń ilościowych po spełnieniu określonych warunków, ale nie znosi odprawy celnej ani kontroli granicznych.
- Sprawdź wymagania dla towarów regulowanych. Przywożąc zwierzęta, żywność, produkty pochodzenia zwierzęcego, produkty złożone lub pasze, sprawdź wymagane świadectwa i kontrole w kraju importu. W przypadku wybranych przesyłek z Wielkiej Brytanii do UE zgłoś je wcześniej w TRACES.NT i przedstaw do kontroli weterynaryjnej.
- Wybierz właściwe przejście graniczne. Towary podlegające kontroli weterynaryjnej kieruj przez wyznaczony punkt kontroli granicznej (BCP). Przed wysyłką sprawdź, czy obsługuje on dany rodzaj towaru i wymagane kontrole.
- Uwzględnij brytyjskie wymogi przy eksporcie z UE. Wysyłając towary do Wielkiej Brytanii, stosuj tamtejsze procedury importowe, w tym wymogi sanitarne i weterynaryjne. Kontrola dokumentów, inspekcje techniczne oraz formalności graniczne mogą wydłużyć dostawę i zwiększyć koszty administracyjne.
- Zaplanuj czas i koszty obsługi. Uwzględnij w harmonogramie zgłoszenia, przygotowanie dokumentów, odprawę i ewentualne inspekcje. Dodatkowe procedury mogą zakłócić dostawy i ograniczyć dostępność towarów, zwłaszcza żywności, produktów rolnych oraz innych towarów podlegających kontroli.
Źródła:
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Brexit
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Wielka_Brytania_w_Unii_Europejskiej
- https://www.walutomat.pl/poradnik/skutki-brexitu-czyli-mija-4-lata-od-kiedy-wielka-brytania-wyszla-z-ue/
- https://www.wetgiw.gov.pl/handel-eksport-import/brexit---wazne-informacje/printpage
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Kiedy Wielka Brytania formalnie opuściła Unię Europejską?Wielka Brytania opuściła Unię Europejską 31 stycznia 2020 roku o 23:00 czasu lokalnego, czyli o północy czasu środkowoeuropejskiego.
Kiedy odbyło się referendum w sprawie Brexitu i jaki był jego wynik?Referendum odbyło się 23 czerwca 2016 roku. Za wyjściem z UE zagłosowało 51,89% uczestników, a frekwencja wyniosła 72,2%.
Kiedy Wielka Brytania uruchomiła procedurę wystąpienia z UE?Procedurę na podstawie artykułu 50 Traktatu o Unii Europejskiej uruchomiono 29 marca 2017 roku.
Jak długo trwał okres przejściowy po Brexicie?Okres przejściowy trwał od 1 lutego do 31 grudnia 2020 roku. W tym czasie Wielka Brytania nadal uczestniczyła w jednolitym rynku i unii celnej.
Od kiedy zaczęły obowiązywać nowe zasady handlu między Wielką Brytanią a UE?Nowe zasady zaczęły obowiązywać 1 stycznia 2021 roku. Wprowadzono wtedy m.in. formalności celne i kontrole graniczne.











