Jak wybiera się prezydenta? Zasady i najważniejsze etapy

O urząd Prezydenta Rzeczypospolitej może ubiegać się obywatel polski, który najpóźniej w dniu wyborów ukończy 35 lat. Musi też mieć pełnię praw wyborczych do Sejmu, a więc nie może być prawomocnie pozbawiony praw publicznych ani ubezwłasnowolniony. Takie podstawowe warunki określa Konstytucja.

Kandydat potrzebuje poparcia co najmniej 100 tysięcy obywateli uprawnionych do wybierania posłów do Sejmu. Najpierw jednak jego komitet wyborczy musi zebrać co najmniej 1000 podpisów popierających utworzenie komitetu. Dopiero po rejestracji komitetu można zbierać podpisy pod kandydaturą.

Wybory prezydenckie są powszechne, równe i bezpośrednie, a głosowanie pozostaje tajne. Prezydent sprawuje urząd przez pięć lat, a ta sama osoba może zostać wybrana ponownie tylko raz. Dlatego kandydować mogą zarówno osoby związane z partiami, jak i niezależne — pod warunkiem, że spełnią wymagania i zdobędą wymagane poparcie.

Pełnia praw wyborczych i większość głosów otwierają drogę do urzędu

Sam wiek 35 lat nie wystarczy: kandydat musi mieć również pełnię praw wyborczych. Może ubiegać się o urząd niezależnie od tego, czy wcześniej pełnił funkcje publiczne. Konstytucja nie wymaga doświadczenia politycznego, wykształcenia w określonym kierunku ani członkostwa w partii.

Głosowanie może odbyć się w jednej lub dwóch turach. Jeśli w pierwszej żaden kandydat nie zdobędzie więcej niż połowy ważnie oddanych głosów, po 14 dniach wyborcy ponownie głosują na dwóch kandydatów z najlepszym wynikiem. Urząd obejmie ten, który zdobędzie więcej głosów. W rezultacie zwycięzca uzyskuje poparcie większości głosujących w decydującej turze.

Jak zgłasza się kandydatów w wyborach prezydenckich?

Głowę państwa wybierają obywatele w wyborach powszechnych, równych, bezpośrednich i tajnych. Kandydować może obywatel Polski, który najpóźniej w dniu wyborów ukończy 35 lat, ma pełne prawa wyborcze do Sejmu i zdobędzie wymagane poparcie. Prezydent sprawuje pięcioletnią kadencję, a tę samą osobę można wybrać ponownie tylko raz.

Kandydowanie zaczyna się od powołania komitetu wyborczego, który organizuje kampanię i zbiera podpisy. Zgłoszenie wymaga co najmniej 100 tysięcy podpisów obywateli uprawnionych do wybierania posłów. Dlatego warto dokładnie sprawdzić, czy listy zawierają wymagane dane i czytelne wpisy — błędy mogą utrudnić weryfikację. Następnie komitet składa zgłoszenie Państwowej Komisji Wyborczej w terminie wskazanym w kalendarzu wyborczym.

Od podpisów do karty wyborczej: tak kandydat trafia do gry

PKW sprawdza, czy kandydat spełnia wymogi, komitet powstał zgodnie z przepisami, a podpisy mają właściwą formę i liczbę. Jeśli dokumenty zawierają braki, komitet może je uzupełnić w wyznaczonym terminie. Po rejestracji kandydat oficjalnie bierze udział w wyborach, a jego nazwisko trafia na kartę do głosowania. Jeżeli w pierwszej turze nikt nie zdobędzie więcej niż połowy ważnie oddanych głosów, po 14 dniach odbywa się druga tura z udziałem dwóch kandydatów, którzy uzyskali najlepsze wyniki.

Procedura łączy wymogi prawne z dobrą organizacją: komitet musi zgłosić kandydata, zebrać podpisy i na czas złożyć komplet dokumentów. Ponadto wybory zarządza Marszałek Sejmu, który wyznacza ich datę w granicach określonych przez Konstytucję. Dzięki tym zasadom zgłaszanie kandydatów przebiega w uporządkowany sposób, a wyborcy mogą zdecydować, komu powierzyć urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak przebiega głosowanie i liczenie głosów?

Głosuję w lokalu wyborczym w godzinach określonych przepisami. Najpierw komisja sprawdza moją tożsamość i uprawnienie do głosowania, a potem wydaje mi kartę. W kabinie stawiam znak „X” przy nazwisku wybranego kandydata i wrzucam kartę do urny. Zaznaczam tylko jedną osobę, ponieważ kilka znaków lub brak znaku może unieważnić mój głos.

Po zamknięciu lokalu komisja otwiera urnę i liczy głosy. Jej członkowie sprawdzają karty, oddzielają ważne od nieważnych, a następnie ustalają liczbę głosów oddanych na każdego kandydata. Wyniki zapisują w protokole, podając między innymi liczbę wydanych kart, kart wyjętych z urny oraz głosów przypisanych poszczególnym osobom.

Komisja sprawdza i zapisuje między innymi następujące informacje:

• liczbę wydanych kart do głosowania,
• liczbę kart wyjętych z urny,
• liczbę głosów ważnych i nieważnych,
• liczbę głosów oddanych na każdego kandydata.

Każdy głos jest ważną częścią demokratycznego procesu. Dokładne liczenie i kontrola wyników pomagają zachować zaufanie do wyborów.

Każdy głos przechodzi kontrolowaną drogę do ostatecznego wyniku

W wyborach na Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej wygrywa kandydat, który uzyska więcej niż połowę ważnie oddanych głosów. Jeśli nikt nie przekroczy tego progu, odbywa się ponowne głosowanie z udziałem dwóch kandydatów, którzy zdobyli najwięcej głosów. Ostateczny wybór zależy więc od wyników z całego kraju, a nie z pojedynczego lokalu.

Po sporządzeniu protokołów obwodowych komisje przekazują wyniki do dalszego zestawienia. Państwowa Komisja Wyborcza weryfikuje dane i ogłasza oficjalny rezultat. Jednocześnie jawność procedury pozwala obserwatorom i uprawnionym przedstawicielom komitetów śledzić liczenie głosów. Dlatego, gdy oddaję głos, wiem, że każda karta podlega jasno określonym procedurom kontroli.

Kiedy odbywa się druga tura wyborów?

Druga tura odbywa się, gdy w pierwszym głosowaniu żaden kandydat nie zdobędzie wymaganej większości. W wyborach prezydenckich w Polsce oznacza to, że nikt nie uzyskał więcej niż połowy ważnie oddanych głosów. O podobnych rzeczach pisaliśmy w tym miejscu. Wyborcy wracają wtedy do urn, by wybrać jednego z dwóch kandydatów z najlepszym wynikiem.

Zasady te określa art. 127 Konstytucji RP. Obywatele wybierają prezydenta w głosowaniu powszechnym, równym, bezpośrednim i tajnym, a jego kadencja trwa 5 lat. Jak już zgłębiasz ten temat, poznaj drogę Karola Nawrockiego od historyka do kandydata na prezydenta. Jeśli pierwsza tura nie wyłoni zwycięzcy, wyborcy głosują ponownie 14. dnia po pierwszym głosowaniu, czyli dokładnie po 2 tygodniach.

Do drugiej tury przechodzi dwóch kandydatów, którzy w pierwszej turze zdobyli najwięcej głosów. Wygrywa ten, kto otrzyma więcej ważnie oddanych głosów — nie musi już przekroczyć połowy. Jeśli jeden z kandydatów zrezygnuje, utraci prawo wyborcze albo umrze, może go zastąpić kolejna osoba z najwyższym wynikiem. W takiej sytuacji termin głosowania może się przesunąć.

Decydujące głosowanie już po dwóch tygodniach

Marszałek Sejmu zarządza wybory i wyznacza ich termin na niedzielę przypadającą nie wcześniej niż 100 dni i nie później niż 75 dni przed końcem kadencji urzędującego prezydenta. Jeśli potrzebna jest druga tura, odbywa się ona w niedzielę, 14 dni po pierwszej. Jeśli ciekawią cię takie treści to Sprawdź, kiedy odbywają się wybory w Polsce. Wyborcy znają więc jej termin jeszcze przed głosowaniem, choć dopiero po ustaleniu wyników pierwszej tury wiadomo, czy dogrywka będzie konieczna.

W dniu drugiej tury lokale wyborcze są otwarte od godz. 7.00 do 21.00, chyba że nadzwyczajne okoliczności wymagają przedłużenia głosowania. Głosować mogą osoby uprawnione, które najpóźniej w dniu wyborów ukończyły 18 lat i nie zostały pozbawione praw wyborczych. Dzięki temu, jeśli pierwsza tura nie wyłoni zwycięzcy, wyborcy podejmują ostateczną decyzję po 2 tygodniach.

Źródła:

1. https://arslege.pl/sposob-wybierania-prezydenta/k15/a5358/
2. https://www.sejm.gov.pl/prawo/konst/polski/5.htm